Strona główna
Dziecko
Bajki terapeutyczne o emocjach – siła opowieści w pracy z dziećmi
Dziecko Bajki terapeutyczne o emocjach – siła opowieści w pracy z dziećmi

Bajki terapeutyczne o emocjach – siła opowieści w pracy z dziećmi

Data publikacji: 2023-06-26 Data aktualizacji: 2026-11-03

Bajka terapeutyczna o emocjach to opowieść napisana tak, by pomóc dziecku nazwać trudne uczucia, takie jak złość, strach czy smutek, i pokazać, jak można sobie z nimi radzić. Nie zastępuje terapii ani pomocy specjalisty, ale może być łagodnym wstępem do rozmowy o tym, co dziecko przeżywa. W tym artykule wyjaśniamy, czym różni się od klasycznej bajki, podajemy przykłady polskich książek, krok po kroku opisujemy, jak z nich korzystać, i radzimy, kiedy zwrócić się do psychologa.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Rola emocji w życiu dzieci
  • Bajki terapeutyczne – co to takiego?
  • Czym bajka terapeutyczna różni się od klasycznej
  • Jak bajki terapeutyczne pomagają dzieciom zrozumieć emocje
  • Przykłady bajek terapeutycznych o emocjach
  • Jak korzystać z bajek terapeutycznych w praktyce
  • Kiedy zgłosić się do psychologa

Rola emocji w życiu dzieci

Emocje odgrywają kluczową rolę w życiu dzieci. To dzięki nim dzieci doświadczają radości, smutku, strachu czy złości. Jednak nie zawsze potrafią właściwie zrozumieć i wyrazić swoje emocje. Właśnie dlatego bajki terapeutyczne są tak cennym narzędziem, które pomaga im w tym procesie.

Bajki terapeutyczne – co to takiego?

Bajki terapeutyczne to specjalnie stworzone opowieści, które mają pomóc dziecku w zrozumieniu, nazwaniu i regulowaniu emocji. Bohater takiej bajki mierzy się z problemem podobnym do tego, który przeżywa dziecko (np. boi się ciemności, nie potrafi opanować złości, tęskni za rodzicem), a fabuła pokazuje możliwe wyjście. Dziecko nie słyszy wprost „zrób tak”, tylko obserwuje bohatera, co ułatwia mu nawiązanie więzi z postacią i zrozumienie własnych uczuć.

Metodę wykorzystującą takie opowieści nazywa się bajkoterapią. To forma wsparcia stosowana przez psychologów, pedagogów i rodziców, a nie leczenie. Bajka nie rozwiązuje poważnych problemów emocjonalnych, ale może ułatwić rozmowę.

Czym bajka terapeutyczna różni się od klasycznej?

Klasyczne baśnie, takie jak „Jaś i Małgosia” czy „Królewna Śnieżka”, zostały opowiedziane wiele pokoleń temu i nie powstały po to, by pomagać w konkretnym problemie dziecka. Psycholog Bruno Bettelheim w książce „Cudowne i pożyteczne. O znaczeniu i wartościach baśni” pisał o ich znaczeniu dla rozwoju psychiki dziecka, ale to nadal nie są bajki terapeutyczne w ścisłym sensie. Bajka terapeutyczna jest pisana pod konkretną trudność i ma prostą, przewidywalną budowę.

Cecha Klasyczna baśń Bajka terapeutyczna
Cel Opowiedzieć historię, przekazać wartości i tradycję Pomóc dziecku z konkretną emocją lub sytuacją
Bohater Często królewna, rycerz, zwierzę w świecie magii Postać, z którą dziecko łatwo się utożsami (np. mały miś, dziecko, zwierzątko)
Konflikt Walka dobra ze złem, próby, przemiana Trudna emocja lub sytuacja (strach, złość, rozstanie, zazdrość)
Zakończenie Różne, bywa mroczne Łagodne, pokazuje możliwe sposoby poradzenia sobie

Jak bajki terapeutyczne pomagają dzieciom zrozumieć emocje

Bajki terapeutyczne mają wiele korzyści dla emocjonalnego rozwoju dzieci. Oto kilka sposobów, w jakie pomagają:

Tworzenie więzi emocjonalnych

Bajki terapeutyczne tworzą więź emocjonalną między dzieckiem a bohaterem bajki. Dzieci łatwo identyfikują się z bohaterami i angażują się w historię, co umożliwia im lepsze zrozumienie i wyrażenie własnych emocji.

Ułatwianie identyfikacji emocji

Bajki terapeutyczne prezentują różnorodne emocje, które bohaterowie przeżywają. Dzieci mogą nauczyć się rozpoznawać te emocje, nadając im nazwy i zrozumieć, że są one naturalną częścią życia.

Nauka radzenia sobie z emocjami

Bajki terapeutyczne często pokazują, jak bohaterowie radzą sobie z trudnymi emocjami. Dzieci mogą uczyć się różnych strategii radzenia sobie, takich jak oddechowe techniki relaksacyjne, wyrażanie emocji słowami czy szukanie wsparcia u innych.

Rozwijanie empatii i rozumienia innych

Bajki terapeutyczne uczą dzieci empatii i rozumienia innych ludzi. Dzieci widzą, jak bohaterowie w bajkach przeżywają różne emocje i uczą się współczuć oraz rozumieć, dlaczego inni ludzie mogą czuć się tak, a nie inaczej.

Przykłady bajek terapeutycznych o emocjach

Na polskim rynku jest sporo książek, które pomagają dzieciom oswajać emocje. Oto kilka konkretnych tytułów:

  • „Kolorowy potwór” Anny Llenas (Wydawnictwo Mamania) – emocje (radość, smutek, złość, strach, spokój, miłość) przypisane kolorom; krótki tekst i ilustracje sprawiają, że sprawdza się już u trzylatków. Tego samego autora jest też „Kolorowy potwór. Doktor od emocji” z pomysłami na radzenie sobie z dużymi uczuciami.
  • „Bajkoterapia, czyli bajki pomagajki dla małych i dużych” (Nasza Księgarnia, 2015) – antologia opowieści napisanych przez różnych autorów.
  • Seria „Poczytajki pomagajki” (Muza) – cykl krótkich książeczek, z których każda dotyczy innego problemu.
  • „Bajki pomagajki” Jolanty Nartowskiej (Borgis) – dwie bajki terapeutyczne dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym: o akceptacji inności i o tym, po co potrzebny jest sen.
  • „Bajkoterapia. Kojące opowieści na trudne emocje” (Psychologiadziecka.org) – zbiór opowieści o trudnych emocjach.

Przy wyborze kieruj się tym, z jaką emocją dziecko ma teraz największy kłopot. Poniższa tabela pomoże dobrać rodzaj opowieści.

Emocja lub sytuacja Jakiej bajki szukać
Złość Bohater, który najpierw wybucha, potem nazywa emocję i znajduje bezpieczny sposób jej rozładowania (np. oddech, ruch, rozmowa)
Strach (np. przed ciemnością, burzą) Bohater, który boi się, ale prosi o pomoc lub oswaja lęk krok po kroku, bez zawstydzania
Smutek, tęsknota, rozstanie Opowieść, w której smutek jest dozwolony, a bliska osoba wraca lub zostaje „blisko” mimo odległości
Zazdrość (np. o rodzeństwo) Bohater, który czuje się odsunięty, mówi o tym dorosłym i dostaje swoją część uwagi
Rozpoznawanie emocji w ogóle Książki, które pokazują wiele emocji naraz, np. przez kolory lub mimikę postaci

Zamiast książki możesz też obejrzeć z dzieckiem film animowany o emocjach, np. „W głowie się nie mieści” (Pixar), i porozmawiać o tym, co czuły poszczególne postaci.

Jak korzystać z bajek terapeutycznych w praktyce

Kiedy chcemy wykorzystać bajki terapeutyczne w pracy z dziećmi, istnieje kilka wskazówek, które warto mieć na uwadze:

  1. Wybierz spokojny moment. Nie czytaj w trakcie napadu złości czy płaczu – lepiej wrócić do tematu, gdy emocje opadną (np. wieczorem).
  2. Wybierz odpowiednią bajkę, która odzwierciedla temat emocji, z którym dziecko się boryka.
  3. Przeczytaj bajkę wcześniej sam – sprawdzisz, czy ton i zakończenie pasują do twojego dziecka.
  4. Czytaj bajki z dzieckiem i rozmawiaj o emocjach, które pojawiają się w historii.
  5. Zadawaj pytania, które pomogą dziecku zrozumieć, jak bohaterowie się czują i jakie działania podejmują w odpowiedzi na emocje, np. „Co poczuł miś?”, „Co mu pomogło?”.
  6. Zachęcaj dziecko do wyrażania swoich własnych emocji i myśli na temat bajki, ale go nie przepytuj ani nie zmuszaj do odpowiedzi.
  7. Wracaj do ulubionej bajki – dzieci często chcą słuchać tej samej historii wiele razy i to też jest w porządku.
  8. Stwórz bezpieczne i otwarte środowisko, w którym dziecko może swobodnie dzielić się swoimi emocjami.

Bajki terapeutyczne w przedszkolu

Nauczyciele i wychowawcy wykorzystują takie opowieści w pracy z grupą, np. do rozmowy o złości czy dzieleniu się zabawkami. Czytanie w kole, a potem krótka rozmowa lub rysunek o emocjach bohatera często ułatwia dzieciom mówienie o własnych uczuciach.

Kiedy zgłosić się do psychologa?

Bajka może wspierać dziecko na co dzień, ale nie zastąpi pomocy specjalisty. Skonsultuj się z pediatrą lub psychologiem dziecięcym, jeśli:

  • smutek, lęk albo napady złości trwają długo i nie słabną mimo wsparcia w domu;
  • dziecko wycofuje się z zabaw i kontaktów z rówieśnikami albo często mówi, że jest mu źle;
  • pojawiają się problemy ze snem lub apetytem, bóle brzucha czy głowy bez wyraźnej przyczyny, albo regres (np. powrót do zachowań z młodszego wieku);
  • dziecko przeżyło trudne wydarzenie (np. śmierć bliskiej osoby, rozwód rodziców, przeprowadzkę) i widać, że nie radzi sobie z emocjami;
  • zachowanie dziecka jest agresywne wobec siebie lub innych.

Pamiętajmy, że każde dziecko jest unikalne, dlatego ważne jest dostosowanie bajek terapeutycznych do indywidualnych potrzeb i możliwości rozwojowych dziecka. Bajki terapeutyczne o emocjach mogą stać się narzędziem, które pomoże dziecku w odkrywaniu siebie i budowaniu zdrowych relacji z własnymi emocjami.

Redakcja coverbaby.pl

Zespół redakcyjny coverbaby.pl z pasją zgłębia tematy związane z dietą, dzieckiem i rozrywką. Chcemy dzielić się naszą wiedzą z rodzicami, upraszczając nawet najbardziej złożone zagadnienia, by każdy mógł czerpać radość z rodzicielstwa i zdrowego stylu życia.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?